Stukjes dagboek uit Ghana

Kippen
"Ik zit nu in de laatste zon van de dag, het is 10 voor 6 en het ruikt naar een franse zomeravond en DEET-spray. Een man in het guest house in Kintampo, waar ik nu ben, kwam net langs om te vertellen dat ze een kip gaan doodschieten. 'Just one' zei hij 'because the others will get scared and run away.' Hij kwam het me vertellen zodat ik niet bang zou zijn en me af zou vragen waarom er geschoten werd. Zijn zoon komt aangelopen met een groot geweer.
[...]
Jafani is niet gewend veel te eten, en vooral niet vaak. We zijn vanochtend om 4 uur vertrokken in Accra en om een uur of 10 kreeg ik m'n eerste eten. Gelukkig had ik in Casablanca al genoeg honger geleden (hoofdpijn!), het went. (Probeer maar eens 6 uur lang niks te eten nadat je opstaat! Het laatste dat we de dag ervoor gegeten hadden was om een uur of 6.)
[....]
Het is nu een kwartier later en ik heb nog geen schot gehoord; het gaat hier op z'n Ghanees"

Emmanuel Achampong
"Gisteravond zaten Jafani, ik, twee Duitse vrouwen, de arts van de stad en Emmanuel Achampong aan een plastic tafel in de tuin van ons guest house. Het was donker, iemand had een fles wijn geregeld, maar het guest house had geen opener. Vooral Emmanuel trekt zich het aan, en komt even later met een pak wijn tevoorschijn. Het is een grote, gespierde man met een enorme glimlach op zijn gezicht en desondanks een gangsterchtige uitstraling. Het is vaak moeilijk uit te maken of hij meent wat hij zegt, en meestal doe je er beter aan hem niet te snel te geloven.
Op de achtergrond, ergens op de hoek van de straat, buiten onze enclave van rust, hoor ik gezang, getrommel en gejuich en vraag aan niemand in het bijzonder waar het vandaan komt. Emmanuel antwoordt dat het kerkgangers zijn. Uit een andere richting komt een vergelijkbaar feestrumoer, en ik vraag wat dat dan is. 'Een andere kerk, dat zijn de Anglicanen, en zij de katholieken. Giechelend (hij giechelt veel, om z'n eigen grapjes en die van Jafani) voegt hij er aan toe dat God zich weinig aan zal trekken van al die godvererende over de hele wereld, iedereen die maar voordurend z'n aandacht trekt. Hij zegt nog iets over de saaie paus, ik weet niet meer wat. Maar hier maken ze er tenminste een feestje van, vindt hij.De volgende dag vraag ik Jafani wie die Emmanuel nou was. Hij is de priester die de Duitste vrouwen rondleidt. "

De kip
Een van de eerste plekken waar Jafani langs wil is het dorp van zijn moeder: Paga. Hij is er geboren en heeft er tot zijn 8e gewoond.We komen net van het ziekenhuis en verwar de auto naast die van Jafani staat met de zijne. Ik loop naar de linkerkant van zijn auto en Jafani neemt de gelegenheid met beide armen aan: hij staat erop dat ik rijd. Als we Paga binnenkomen is een er een voetbelwedstrijd tussen twee basisscholen aan de gang, het hele dorp is uitgelopen. We rijden er aan voorbij en nemen een zandweggetje richting de compound van Jafani's moeder.
Het is niet eenvoudig alle stompjes van net geoogste maisvelden te ontwijken (deze wegen zijn niet voor auto's bedoeld). Als ik onder een baobabboom parkeer -de kippen hupsen lui aan de kant-, komen er een paar verlegen maar nieuwsgierige kinderen uit de compound tevoorschijn. Ze volgen ons naar binnen. Onder een rieten dak op houten palen zit de oudste man die ooit gezien heb (Niemand in de wijde omgeving heeft hem gekend als zelfs maar 20-jarige. Hij moet een jaar of 110 zijn.) Als we verder naar binnen lopen staren een paar kinderen mij in opperste verbazing aan, de jongste barst in huilen uit en wordt door haar zus weggedragen.
Jafani's moeder is een oude vrouw met een uitstraling die je wel moet respecteren. Net als die van haar man, Jafani's stiefvader (zie foto's, met de jampotglazen en de versleten gele polo). De compound vorm de omheining van een 'veld' voor het vee. Er staat 1 koe me glazig aan te kijken, de anderen lopen door de omliggende velden. Alleen 's nachts worden ze opgesloten, omdat ze dan gestolen kunnen worden. Het valt op dat in het dorp de middelste generatie ontbreekt, er zijn alleen kinderen en bejaarden. Een van Jafani's zussen is de enige van rond de 30, maar zij woont hier niet permanent.
Ik kan -buiten mijn schaarse Kasem, waar zeer enthausiast op gereagerd wordt- met niemand praten, behalve Jafani. Er moet veel besproken worden en ik gebruik m'n tijd om wat meer van de fonologie van het Kasem te weten te komen.. Ze hebben het soms over mij, zie ik aan de blikken. Af en toe vertaalt Jafani wat, of vertelt hij iets over het leven in de compound of wat met het geld van de sponsorloop gedaan is. Bijvoorbeeld het aluminium dak van een van de huisjes: een van de weinigen die in het regenseizoen overeind is gebleven.
Als ik in m'n eentje een rondje door de compound maak, ontdek ik dat de meeste kinderen toch een paar woordjes Engels kennen. Ze willen me alles laten zien: de peperplantages, de mangoboom, vreemde distelachtige vruchten, kippen, geiten, koeien schapen, alles moet op de foto.
Als ik terug naar de auto loop vraagt het brutaalste jongetje om het flesje water dat ik zojuist heb leeggedronken, om water in mee naar school te kunnen nemen. Er liggen er nog meer in de auto en ik deel ze uit. 't zijn er niet genoeg en ik neem me voor ze voortaan op te sparen. Jafani komt ook uit de compound tevoorschijn met zijn stiefvader die ons nog even tegenhoudt en een van de grootste rondscharrelende kippen bij haar poten grijpt. Ze is voor mij. Als dank voor de giften uit Holland. Ik weet mij weinig raad met deze kip, maar neem 'm natuurlijk dankbaar aan(Dinle! Dinle!). De poten worden met een touwtje aan elkaar gebonden en ik wordt geacht het beest op haar kop aan mijn hand te laten bungelen. Ik heb de neiging de kip weer vrij te laten, maar Jafani vind t een belachelijk idee en zegt dat Agathe (mijn gastvrouw) wel weet wat ze ermee aan moet.

Meer kippen en een geit
Op onze tweede toch naar Paga en wandeling door Gia (het dorp waar Jafani vanaf z'n 8e woonde) krijg ik verder aangeboden:
- nog twee kippen
- 3 handen vol eieren
- een emmer vol tomaten
- een geit
Alleen het laatste heeft Jafani voor mij weten af te slaan. Ik heb de kippen, de eieren en de tomaten natuurlijk opgegeten in gedachte van iedereen die aan de sponsorloop heeft bijgedragen. Namens Paga en Gia: bedankt!

3000 jaar ontwikkeling in 2 generaties
Tijdens ons tweede bezoekje aan Paga, zei Jafani dat hij normaal nooit zo lang bij z'n moeder blijft hangen, omdat er weinig te zegen valt. De verhalen van zijn leven in de grote steden en Europa zal zij nooit begrijpen. Hij vertelde dat hij soms 'sprookjes' vertelt, voor de kinderen, zoals hij vroeger altijd deed (hij is altijd al een goede verteller geweest). Ik vraag hem of het vreemd is dat zijn moeder niets van zijn leven begrijpt. 'Ja', knikt hij en voegt geen grapje toe.